In de valgelokt
De basis van online oplichting
13%Uit onderzoek blijkt dat 13% van de Belgen ooit slachtoffer werd van phishing. (bron: Febelfin 2025)
In deze video vertelt Ronny dat hij bijna slachtoffer werd van phishing. Ronny ontving een bericht van iemand die zich voordeed als zijn dochter. Hij vertrouwde het niet en belde de bank.
Wat is phishing?
Oplichters ‘vissen naar’ of stelen je bank- of persoonlijke gegevens. Ze sturen valse berichten en doen zich voor als een betrouwbare bron: bedrijf, bank, overheidsdienst, iemand die je kent of een andere organisatie.
Oplichters gebruiken verschillende manieren om jouw bank- of persoonlijke gegevens te stelen. Ze doen dat via:
Herken jij de verschillende vormen?
Phishing kan iedereen overkomen. Elke dag worden tientallen mensen misleid. Oplichters spelen slim in op vertrouwen, nieuwsgierigheid en angst.
Hoe gaan oplichters te werk?
Oplichters misleiden je op verschillende manieren. Ze doen zich voor als iemand anders, maar willen je geld en persoonlijke gegevens. Hoe gaan ze te werk?
- Ze nemen contact met je op. Ze hebben eventueel al wat informatie over je opgezocht op het internet.
- Ze proberen je te overtuigen.
- Ze spelen in op jouw emoties.
- Ze willen dat je dringend handelt.
- Ze proberen je vertrouwen te winnen.
- Ze brengen je naar een nep omgeving, bijvoorbeeld een nagemaakte website van je bank.
- Ze laten je gegevens invoeren.
- Ze handelen meteen. Snelheid is superbelangrijk.
Het wordt steeds gemakkelijker om mensen op te lichten, vaak gebeurt dat met AI.
Oplichters sturen een e-mail waarin ze zich voordoen als een bedrijf, bijvoorbeeld Fluvius.
Evelien werd via sms slachtoffer van een valse vraag om hulp (hulpvraagfraude). De oplichter deed zich voor als een vriendin.
Johan werd bijna slachtoffer van vriendschapsfraude. De oplichter deed zich voor als een bekend persoon. Bekende personen worden vaak misbruikt in valse profielen. Bekijk artikel
Hoe herken je phishing?
Ga na met een paar eenvoudige checks of een bericht phishing is of niet.
Idris zag video’s op Tiktok die beloofden dat hij snel geld kon verdienen en rijk kon worden. Hij werd zo slachtoffer van phishing en verloor veel geld.
Deze mail lijkt echt, maar is dat niet. Klik op de elementen in het bericht om een valse mail te leren herkennen.
Wat doe je als je een verdacht bericht ontvangt?
Zo reageer je veilig wanneer je een verdacht bericht ontvangt.
Zo bescherm jij je gegevens
Bescherm je persoonlijke gegevens, wachtwoorden en pincodes. Met deze tips ga je veilig online.
- Minstens 15 tekens.
- Hoe langer hoe beter, bijvoorbeeld een wachtwoordzin.
- Vervang een 'e' door 3, een 'a' door @, een 'i' door 1,… Zo staan er ook cijfers en leestekens in je wachtwoord.
Een wachtwoordkluis is een online kluis waarin je al je wachtwoorden bewaart. Je hoeft dan enkel nog het wachtwoord van de kluis te onthouden. Voorbeelden van een wachtwoordkluis zijn Keeper, Dashlane, LastPass of 1Password. Apple en Google bieden vaak standaard een ingebouwde kluis.
Dat is een extra beveiligingslaag waarbij je nog een tweede stap nodig hebt om in te loggen, naast je wachtwoord. Bijvoorbeeld een code via sms of een app. Zo krijgen anderen moeilijker toegang tot je account, zelfs als ze je wachtwoord kennen.
Verander je wachtwoord vaak en deel je wachtwoord nooit met anderen. Gebruik verschillende wachtwoorden.
Slachtoffer van phishing?
Phishing kan iedereen overkomen. Dit kan je doen om snel en veilig te reageren.
- Neem contact op met Fraudstop
Dat kan via 078 170 170 of fraudstop.be. Zo kan je bank snel ingrijpen. - Doe aangifte bij de politie.
Verzamel zoveel mogelijk informatie over de fraude. De politie maakt een proces-verbaal op. De aangifte is nodig voor onderzoek. - Praat erover met iemand die je vertrouwt.
Iemand in je omgeving, CAW of teleonthaal. - Verander je wachtwoorden of pincodes.
Meld je af op alle apparaten. - Stuur verdachte berichten ook door naar verdacht@safeonweb.be
Safeonweb analyseert het bericht en gebruikt het om anderen te waarschuwen.
Zo kan je helpen:
- Blijf rustig en neem de tijd.
- Toon begrip en geef ruimte voor emoties. Veel mensen schamen zich of zijn bang.
- Zeg dat iedereen slachtoffer kan worden. Luister zonder te oordelen. Vb. “Dat had mij ook kunnen overkomen.”
- Stel gerust. Vb. “Goed dat je dat vertelt, we bekijken samen wat je nu kan doen.”
- Doorloop samen bovenstaande checklist
Je kent nu de basis van online oplichting.
Meer info over wat je doet als je slachtoffer bent geworden, vind je op Consumentenbedrog van de FOD Economie.
Wil je weten wat je van je bank kan verwachten? Dit zijn jouw rechten:
- Rechter oordeelt dat banken slachtoffers van phishing meteen moeten vergoeden: "Zal grote gevolgen hebben"
- Help, ik ben slachtoffer van phishing! Wat moet ik nu doen?
- Lagere overschrijvingslimiet, wachttijd bij verhoging en snellere afhandeling: dit staat in phishingplan van banken en minister Beenders
Getuigenissen:
- Luister naar Chantal, die 100.000 euro verloor door phishing.
- Greet uit de serie Thuis werd opgelicht via de telefoon.
Enkele handige tools
- Doe de online training surfen zonder zorgen (safeonweb.be)
- Bestel de affiche “8 checks om phishing te voorkomen” (mediawijs.be)
- Download de Safeonweb app (safeonweb.be)
- Bekijk de Digiwatte? videoreeks (mediawijs.be)
Redactie: Mediawijs
Eindredactie: Wablieft
Design & development: Quinten Mares
Dit interactief artikel is een herwerking van “In de val gelokt” op VRT NWS en is een samenwerking tussen VRT Educatie en Mediawijs, in het kader van Benedmo.
Benedmo brengt een expertisenetwerk samen rond desinformatie en factchecken. Via een Vlaams-Nederlandse samenwerking bieden we weerstand tegen de impact en uitdagingen van desinformatie. Dit project is mede gefinancierd door de Europese Unie onder overeenkomst nummer 101158277-BENEDMO-2023-DEPLOY-04.